Project Image

Landvernd leitast við að hafa áhrif á stefnumótun og ákvarðanatöku í umhverfismálum með því að senda inn umsagnir um frumvarpsdrög, þingmál, skipulagsáætlanir, einstakar framkvæmdir og margvíslega áætlanagerð sem viðkemur umhverfismálum.

Umsögn um Frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftslagsmál nr. 70/2012. Mál nr. S-36/2019

Landvernd    14.2.2019
Landvernd

Sent í gegnum samráðsgátt

Stjórn Landverndar hefur lesið tillögur um breytingu á lögum um loftslagsmál.  Landvernd bendir á að loftslagslögin eru kjörið tækifæri til þess að koma fram með skýrann lagalegan ramma fyrir nauðsynlegar aðgerðir í loftslagsmálum. Þær breytingar sem nú eru kynntar vannýta þetta tækifæri til þess að taka afgerandi skref í átt að þeim kerfisbreytingum sem nauðsynlegar eru til þess að ná draga úr losun á gróðurhúsaloftegundum.  Landvernd ráðleggur ríkisstjórninni að þessu verði breytt, að breytingar á loftslagslögum verði endurskoðaðar til þess að nýta þetta tækifæri til fulls og gera loftslagslögin að skýru verkfæri varðandi samdrátt í losun á gróðurhúsaloftegundum á Íslandi.

Lagabreytingarnar þurfa að gefa til kynna þær nauðsynlegu kerfisbreytingar sem forsætisráðherra boðaði áður en aðgerðaráætlun ríkisstjórnarinnar var gerð opinber í september sl. Því miður eru slíkar breytingar ekki til staðar í núverandi breytingum.

Gróflega áætlað þurfa þróuð ríki að draga úr sinni losun um 15% á ári fram til ársins 2030.  Til þess að það megi verða þarf  að eyða fé og varfærnustu áætlanir gera ráð fyrir a.m.k. 1% af heildartekjum ríkisins[1] eða um 8 milljörðum á ári í aðgerðir til þess að draga úr losun á gróðurhúsaloftegundum.  Þetta þarf að endurspegla í lögum um loftslagsmál sem skortir á.  Þá er ótækt að það litla fjármagn 6 milljarðar á 5 árum sem núverndi ríkisstjórn ætlar í loftslagsmál séu ekki látnir í málaflokkinn nema að mjög litlu leiti fyrr en við lok kjörtímabils núverandi ríkisstjórnar.  Það eru engin rök fyrir því að bíða lengur með fjármögnun í aðgerðir í loftslagsmálum. 

Þá vill Landvernd benda á að forgangsröðun í þágu loftslagsmála var ekki að sjá í styrkveitingu UAR til félagasamtaka[2] en þar voru einungis um 36 milljónir til ráðstöfunar og fjölmörg verkefni sem ekki fengu stuðning, til dæmis endurbætt verkefni Landverndar í loftslagsmálum.  Það þarf að auka allskyns flóru að góðum loftslagsverkefnum sem snúa að fræðslu, aðgerðum og rannsóknum.

Loftslagsmálin þurfa að vera í skýrum forgangi í öllum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar, það er t.d.  ekki hægt að hugsa um samgöngumál og samgönguinnviði án þess að það þurfi að líta til loftslagsmála. Samgönguráðherra nefndi nýlega að arðgreiðslur Landsvirkjunar gætu farið í vegframkvæmdir á næstu árum, það væri einungis ráðlagt ef að þar er verið að tala um t.d. Borgarlínu eða aðra vistvæna ferðamáta, arðgreiðslur Landsvirkjunnar ættu að fara í loftslagsaðgerðir/fræðslu og loftslagsvæna innviðauppbygging. 

 

Þá vantar sárlega að hið opinbera setji fjármálakerfinu reglur þar sem stuðlað er að fjárfestingum í grænum lausnum og hvatt til fjárlosunar úr starfssemi sem losar mikið af gróðurhúsalofttegundum. Nánar er fjallað um þetta í umsögn Landverndar um Aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar frá 14. nóvember 2018 þar sem segir:

“Ríkið hefur möguleika til þess að hafa áhrif á það hvert fjármagn leitar.  Í því gallaða ósjálfbæra kerfi sem við lifum í og kom okkur á þann stað sem við erum á í dag þar sem hámörkun fjárhagslegs gróða gengur fyrir öllu er nauðsynlegt að tryggja að stórir fjárfestar sjái hag sinn í því að losa fé úr starfssemi sem veldur hlýnun jarðar og færa það yfir í grænar lausnir.  Fjármagnstekjur af grænni starfssemi mætti skattleggja lægra en af annarri starfssemi. Þetta kalllar á að “græn starfssemi” sé skýrt skilgreind.  Ríkið þarf jafnframt að gera stórum sjóðum eins og lífeyrissjóðum skylt að skoða sínar fjárfestingar út frá loftslagssjónarmiðum og koma upp hagrænum hvötum sem beina fjárfestingum frá starfssemi sem losar mikið í grænar lausnir.  Banka í meirihlutaeigu ríkisins þarf líka að skylda til að setja sér loftslagsvæna lánastefnu og hvetja þá til þess að hækka vexti á starfssemi sem losar mikið en lækka á móti vexti til þeirra sem losa minna. “

Fjárlosun hefur sýnt sig að er fljótvirk leið í núverandi kerfi til að ná árangri en ríkið verður að ganga á undan og setja skýran ramma um þetta.  Hér þarf vinnu við útfærslu og leggur stjórn Landverndar til að fjármálaráðherra skipi hóp um þetta hið snarasta.

Sértækar athugasemdir við lagabreytingatillögurnar

Þegar visað er í greinar í umsögn þessari er átt við greinar í textanum Frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftslagsmál nema annað sé tekið fram. 

  1.  Í gr: Til þess að aðgerðaráætlunin skili tilætluðum árangri verður að vera hægt að meta árangurinn og því verður hún að vera tímasett og magnbundin.  Það er mjög ólíklegt að núverandi aðgerðaráætlun nái upp í markmið Parísarsáttmálans en til þess að leggja rétt mat á það þurfa að fylgja áætluninni afgerandi mælikvarðar, bæði hvað varðar tímasetningar og hversu mikið á að draga úr losun með hverri aðgerð.  Stjórn Landverndar leggur því til að eftirfarandi setningu verði bætt við eftir 2. mgr. gr.

Einstaka aðgerðir áætlunarinnar skulu vera tímasettar og skýrt skal tekið fram hversu mikill loftslagsávinningur er áætaður við hverja aðgerð í +/- tonn CO2 ígildi/ár”

  1. Skipan verkefnisstjórnar í 1. gr.:  Ekki eru neinar kröfur um hæfni þeirra sem sitja skulu í verkefnisstjórn tilteknar og hún er eingöngu pólitískt skipuð.  Rétt væri að helmingur verkefnisstjórnar væri fagfólk á sviði loftslagsmála. Stjórn Landverndar leggur því til að 3. mgr. 1 gr. verði breytt í svohljóðandi mgr.

Ráðherra skipar verkefnisstjórn sem mótar tillögur að aðgerðum og hefur umsjón með að þeim sé hrundið í framkvæmd. Ráðherra skipar formann verkefnisstjórnar án tilnefningar. Eftirfarandi aðilar tilnefna einn fulltrúa hver: Forsætis- og fjármálaráðherra tilnefna einn fulltrúa hvor, Háskóli Íslands (eða samráðsvettvangur háskólanna) tilnefnir einn, Umhverfisstofnun einn og náttúruverndarsamtök tilnefna einn fulltrúa. Tilnefningaraðilar bera kostnað hver af sínum fulltrúa í nefndinni.”

  1. Liður b 2 gr. Stjórn Landverndar vill að öllum ríkisstofnunum (stjórnarráði, stofnunum ríkisins og fyrirtækjum í eigu þess) verði gert skylt að halda kolefnisbókhald þar sem þær eiga að sýna að þær hafi framfylgt loftslagsstefnu stjórnvalda um samdrátt í losun.   Þetta þarf að útfæra nánar og taka afstöðu til þess hvort stofnanirnar geta talið samdrátt í losun til tekna og fá þannig aukna fjárveitingar frá ríkinu ef vel gengur en ef markmið um samdrátt nást ekki þurfa þær að þola niðurskurð í fjárveitingum.   Þetta þarfnast umræðu en Landvernd leggur hér til að á eftir 2. mgr í lið b í 2 gr. lagabreytingatillaganna verði bætt við eftirfarandi setningu:

“Stjórnarráðið, stofnanir ríkisins og fyrirtæki í eigu þess eiga að halda kolefnisbókhald og þurfa að sýna fram á með óyggjandi hætti að þau framfylgi loftslagsstefnu stjórnvalda og hafi dregið úr losun sinni.”

  1. Í gr. Landvernd mótmælir því að hlutverk Loftslagssjóðs verði þrengt með þessum hætti sem hér er lagt til.  Brýnt er að til loftslagssjóðs sé hægt að sækja fjármagn til innleiðingar á grænum lausnum en ekki eingöngu fyrir nýsköpun og þróun nýrra tæknilausna.  Mikill skortur er á styrkjum til þess að innleiða á Íslandi lausnir sem hafa sýnt sig að gætu virkað vel til þess að draga úr losun en eru ekki nýsköpun í þrengsta skilningi orðsins.  Aðlögun lausna að íslenskum aðstæðum og uppsetning þeirra þarf að vera hægt að fjármagna.  Stjórn Landverndar leggur því til að 4 gr. verði breytt þannig að hún hljómi svo:

“29. gr. orðast svo:

Loftslagssjóður er sérstakur sjóður sem heyrir undir ráðherra. Hlutverk sjóðsins er að styðja við innleiðingar- og nýsköpunarverkefni á sviði loftslagsmála. Þetta getur sjóðurinn m.a. gert með því að styrkja þróunar-, rannsóknar- og uppbyggingarstarf á sviði loftslagsvænnar starfssemi, tækni og nýsköpunar á Íslandi og verkefni er lúta að rannsóknum, kynningu og fræðslu um áhrif loftslagsbreytinga.”

 

  1. Mjög brýnt er að tekjur af kolefnisgjaldi renni í loftslagsverkefni.  Eingöngu þannig er mögulegt að skapa einhverja sátt um gjald á kolefni.  Kjörin leið til þess er að láta kolefnisgjald renna óskipt í loftslagssjóð sem þá hefur víðara hlutverk í samræmi við það sem Landvernd leggur til í lið 4 hér að ofan.  Þá er ljóst að nauðsynlegt er að víkka út og hækka kolefnisgjald.  Það ætti að vera hluti af þessum lagabreytingum en í því samhengi bendir Landvernd á umsögn sína um aðgerðaráætlun ríksistjórnarinnar í loftslagsmálum frá 14. nóvember 2018 þar sem segir:

“Hugmyndir um kolefnisgjald eru viðraðar í núverandi áætlun.  Landvernd leggur til að það verði gert almennt og nái til allrar starfssemi sem losar mikið af gróðurhúsalofttegundum.  Þar verði engin starfssemi undanskilin ekki heldur sú sem fellur innan ETS kerfisins en það hefur haft meira en áratug til að sanna gildi sitt og hefur skilað mjög takmörkuðum samdrætti. Alls óvíst er hvort nýorðnar breytingar á ETS kerfi evrópusambandsins munu skila verulegum samdrætti í losun. Meira þarf að koma til. Leggja þarf á almennt kolefnisgjald á alla starfssemi sem losar gróðurhúsalofttegudnir og það þarf að vera nokkuð hátt. Hér undir er nauðsynlegt að að minnsta kosti eftirfarandi starfssemi falli:  flutningar fólks og vara á láði, lofti og í legi, stóriðja, öll sala jarðefnaeldsneytis og tækja sem það nýta, nýbyggingar, framleiðsla dýraafurða og svo má áfram telja. Kolefnisgjaldið þarf síðan að renna til þeirra lausna sem geta komið í staðinn til dæmis í formi skattaafsláttar: eins og til dæmis efling fjölbreyttra ferðamáta, ljósleiðaratengingar um allt land, minni íbúðir, viðgerðaþjónustur og endurnýtingar og -vinnslur ýmiskonar og verslun með notuð tæki/föt/húsgögn.”

Landvernd leggur því til að í 6. gr.  verði bætt við að tekjur af kolefnisgjaldi renni í loftslagssjóð þannig að á eftir 4 mgr. 6 gr. komi svohljóðandi setning

“Tekjur af kolefnisgjaldi eins og það er skilgreint í xx renna í loftslagssjóð.”

  1.  Landvernd er sammála Verkfræðingafélagi Íslands eins og fram kom í umsögn þeirra um aðgerðaráætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum, að Rannís sjái um umsýslu Loftslagssjóðs, annars gæti of mikið fjármagn farið til umsýslu sjóðsins, sem gagnast engum. Þessu mætti bæta við í gr.

Lokaorð

Stjórn Landverndar vill ítreka þá brýnu neyð sem uppi er í loftslagsmálum heimsins.  Ef við höldum áfram á sömu braut aðgerðaleysis verða afleiðingarnar fyrir okkur sjálf, afkomendur okkar og þær lífverur sem deila jörðinni með okkur hrikalegar.  Við erum nú þegar að sjá dramatískar breytingar á vistkerfum heimsins vegna hitastigsbreytinga,  við berum ábyrgð og verðum að bregðast við.  Fjöldamótmæli ungmenna um allan heim ættu að hrista upp í stjórnvöldum og fá þau til þess að skilja alvarleika málsins og fá svo nauðsynlegan kjark til róttækara breytingar. Ríkisstjórnin er hvött til að skoða nýjar hugmyndir um stórtækt átak í loftslagsmálum til dæmis eins og það sem hefur verið lagt til í Bandaríkjunum með Green New Deal[3] .  Þá er vert að benda ríkisstjórninni á nýjar kannanir sem sýna að meirihluti kjósenda telur aðgerðir í loftslagsmálum brýnar[4]. Það eru engin rök sem hníga að því að bíða með aðgerðir í loftslagsmálum, vilji kjósenda er skýr, vísindin eru skýr og mögulegur listi aðgerða mjög skýr. Landvernd hvetur því ríkisstjórnina til þess að skerpa enn frekar á loftslagslögum og endurskoða aðgerðaráætlun í loftslagsmálum hið fyrsta.

 

Virðingarfyllst,

f.h. stjórnar Landverndar

 

Auður Önnu Magnúsdóttir

framkvæmdastjóri

 

[1] Stern Review on the Economics of Climate Change, 2006

[2] https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2019/02/07/Styrkir-til-verkefna-og-rekstrar-2019/

[3] https://www.gp.org/green_new_deal

[4] https://www.gallup.is/frettir/meirihluti-landsmanna-vilja-meiri-aherslu-a-umhverfis-og-loftslagsmal/

Umsogn_Landverndar_um_breytingar_a_loftslagslogum_20190214.pdf
Tögg
loftslagslog.jpg 

Vista sem PDF

Leita í umsögnum

 

Landvernd eru frjáls félagasamtök sem starfa
að umhverfismálum. 
Taktu afstöðu og vertu með!

Umsögn um breytingar á lögum um úrskurðanefnd umhverfis- og auðlindamála 22.5.2019

Umsögn um frumvarp til laga um Þjóðgarðastofnun og þjóðgarða 10.5.2019

Umsögn um frummatsskýrslu um Hverfisfljótsvirkjun 2.11.2017

Áherslur um náttúruvernd komi í búvörusamninga 8.2.2016

Vel sóttur fyrirlestur um loftslagsmál 3.2.2016

Gefum engan afslátt af umhverfismati 5.10.2015

Náttúruverndarsamtök telja tillögur Orkustofnunar ekki standast lög 10.3.2015

Umsögn við drög að frumvarpi til laga um náttúrupassa 17.3.2014

Umsögn um auglýsingu um tillögu að friðlýsingu Hólahóla og Hóladals í Öxnadal 7.3.2014

Umsögn um þingsályktunartillögu um vernd, velferð og veiðar villtra fugla og spendýra 21.2.2014

Umsögn um þingsályktunartillögu um stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs 23.1.2014

Umsögn um frumvarp til laga um brottfall laga um náttúruvernd 13.12.2013

Umsögn um drög að reglugerð um virkjunarkosti í verndar-og orkunýtingaráætlun 11.12.2013

Umsögn um skýrslu ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu 6.12.2013

Umsögn við tillögu til þingsályktunar um uppbyggða vegi um hálendið 5.12.2013

Umsögn við drög að skýrslu Ramsarskrifstofunnar um áhrif Bjarnarflagsvirkjunar 1.11.2013

Mótmælir Norðlingaölduveitu og háspennulínu í aðalskipulagi 13.9.2013

Hálendið - hjarta landsins 11.9.2013

Athugasemdir við drög að stöðuskýrslu fyrir vatnasvæði á Íslandi 7.6.2013

Athugasemdir við friðlýsingarskilmála Þjórsárvera 5.4.2013

Umsögn um tillögu verkefnisstjórnar rammaáætlunar um flokkun virkjunarhugmynda 19.3.2013

Athugasemdir við tillögu Landsnets hf. að matsáætlun vegna Kröflulínu 3 15.3.2013

Stjórnunarfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs (skriflegt álit) 4.3.2013

Landvernd styður bann við útiræktun erfðabreyttra lífvera 25.2.2013

Umsögn um nýtt náttúruverndarfrumvarp 17.2.2013

Tillögur varðandi stefnumótun nefndar um raflínur í jörð 11.2.2013

Umsögn um frumvarp til laga um ný náttúruverndarlög 8.2.2013

Tillaga HS-Orku að matsáætlun rannsóknaborhola í Eldvörpum (umsögn) 4.2.2013

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum (umsögn) 19.12.2012

Umsögn um tillögu Skipulagsstofnunar að landsskipulagsstefnu 20.11.2012

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun 14.11.2012

Umsögn um nýtt náttúruverndarfrumvarp 29.9.2012

Umsögn við drög að frumvarpi til laga um náttúruvernd 25.9.2012

Umsögn um aðalnámskrá grunnskóla - náttúrufræðigreinar 9.9.2012

Umsögn við tillögur að nýjum lögum um skógrækt og nýjum lögum um landgræðslu 29.8.2012

Athugasemdir Landverndar vegna draga að tillögu að matsáætlun Vestfjarðavegar 13.8.2012

Aðalskipulag Langanesbyggðar (umsögn) 3.7.2012

Áherslur Landverndar vegna stefnumótunar um lagningu raflína í jörð 14.6.2012

Þingsályktunartillaga um vernd og nýtingu landsvæða 8.5.2012

Aðalskipulag Mýrdalshrepps 3.5.2012

Umsögn um frummatsskýrslu Blöndulínu 3 3.5.2012

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum (EES-reglur, aukin matsskylda o.fl.) 5.4.2012

Lagafrumvarp um lækkað eldsneytisverð 26.3.2012

Umsögn um frumvarp um breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs 16.3.2012

Umsögn um tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun 2011-2012 29.2.2012

Umsögn um lög um varnir gegn mengun hafs og stranda 28.2.2012

Umsögn um drög að lögum um loftslagsmál 20.2.2012

Umsögn um deiliskipulag um Þeistareyki 30.1.2012

Umsögn um hvítbók 15.12.2011

Drög að skipulagsreglugerð 1.12.2011

Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á náttúruverndarlögum 30.11.2011

Umsögn um þingsályktunartillögu um stofnun þjóðgarðs við Breiðafjörð 30.11.2011

Umsögn um þingsályktunartillögu um stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs 30.11.2011

Breytingar á refsiákvæðum náttúruverndarlaga 28.11.2011

Frumvarp um breytingu á lögum um upplýsingarétt um umhverfismál 24.11.2011

Umsögn um drög að aðalskipulagi Mýrdalshrepps 22.11.2011

Sameiginleg umsögn 13 náttúruverndarfélaga um rammaáætlun 18.11.2011

Umsögn um drög að Svæðisskipulagi Suðurnesja 2008-2024 17.11.2011

Umsögn um tillögu til þingsályktunar um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi 11.11.2011

Umsögn um drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum 9.11.2011

Umhverfismat samgönguráðs að samgönguáætlun 2011-2022 5.11.2011

Umsagnir um þingmál 8.12.2008

Umsögn um frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð. 15.10.2008