Hér má sjá áskorun frá fjölda erlendra og innlendra náttúruverndarsamtaka sem hafa miklar áhyggjur af djúpsjávarnámuvinnslu sem gæti haft óafturkræfar og fordæmalausar afleiðingar á vistkerfi sjávar á heimsvísu.
Sent á Forsætisráðherra Kristrúnu Frostadóttur, Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Jóhann Pál Jóhannsson og Atvinnuvegaráðherra Hönnu Katrínu Friðriksson
—-
Nú á árinu 2026 hefur Ísland tækifæri til þess að slást í för með stækkandi hóp ríkja sem stuðla að náttúruvernd, mannréttindum og hnattrænu réttlæti með því að styðja við alþjóðlegt bann eða varúðarstöðvun á djúpsjávarnámuvinnslu.
Fjörutíu ríki hafa stutt við bannið ásamt mannréttindastjóra sameinuðu þjóðanna, stórra fyrirtækja og fjármálastofnanna, vísindamanna, samtökum í sjávarútvegi og almenningssamtökum. Með þessu bréfi óskum við eftir fundi með ykkur til þess að ræða hvernig Íslandgetur stutt við málefnið.
Djúpsævi búa yfir einna þéttustu og fjölbreytilegustu líffræðilegu fjölbreytni á jörðinni, eru mikilvæg kolefnisgeymsla og geyma mikilvægar erfðaauðlindir. Djúpsjávarnámuvinnsla getur komið af stað keðjuverkun sem teldi til stærstu námuvinnsluverkefnum mannkynssögunnar og ógnar hnattrænumhagsmunum okkar allra. Vísindamenn hafa ítrekað varað við að áhrif djúpsjávarnámuvinnslu myndu hafa vítt útbreyðslusvæði og skaðinn væri óafturkræfur. Tegundir myndu deyja út áður en þær hafa uppgötvast og vistkerfi sem veita mikilvæga vistkerfisþjónustu á hnattræna vísu myndu glatast. Vaxandi rannsóknir benda einnig til að djúpsjávarnámuvinnsla sé óþörf og að efnahagslegur kostnaður sé meiri en ávinningurinn sem af þeim gæti hlotist.
Djúpsjávarnámuvinnsla myndi einnig auka hnattrænt óréttlæti og leiða af sér brot á mannréttindum. Það yrðu afleiðingar af áhrifum á aðra atvinnuþætti líkt og fiskveiðar sem fjöldi samfélagi reiða sig á, með rofi á kolefnishringrás hafsins og með neikvæðum áhrifum á þau sem eiga menningararf bundinn við hafið. Í nýrri skýrslu kallar sérfræðingur sameinuðu þjóðanna í mannréttindum eftir því að áform um djúpsjávarnámuvinnslu verði stöðvuð samstundis þar til hægt verði að ganga úr skugga um að framkvæmdir skerði ekki mannréttindi og heilnæmi umhverfisins.
Þrátt fyrir ákall úr öllum áttum eru einhverjir meðlimir Alþjóðahafsbotnsstofnunarinnar (ISA) ákveðnir í því að innleiða gallaða námulöggjöf, þrátt fyrir stórt þekkingargat og veika stjórnsýslu utan um málefnið. Sérfræðingar sjá fyrir sér að við eigum enn að minnsta kosti 10-15 árum frá því að hafa þekkingargrundvöll til að taka upplýstar ákvarðanir um djúpsjávarnámuvinnslu. Þrýstingur á að hefja námuvinnsluna veikir alþjóðasamvinnu og er ekki í anda varúðarreglu umhverfisréttar.
Að auki fylgja djúpsjávarnámuvinnslu áhættuþættir sem myndu stórlega grafa undan samningi um vernd og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni hafsins á hafsvæðum utan lögsögu (BBNJ). Með stuðningi við bann eða varúðarstöðvun myndu Íslensk stjórnvöld stuðla að markmiðum BBNJ samningsins, líkt og markmiða um að um að styrkja viðnámsþol vistkerfanna, viðhalda og styrkja tilverurétt vistkerfanna og varðveislu á sameiginlegum arfi mannkyns fyrir núverandi og komandi kynslóðir. Varúðarstöðvun (sem er ekki endanlegt bann) er ekki einungis í samræmi við skyldu ríkja undir hafréttarsamningi sameinuðu þjóðanna (UNCLOS), heldur er myndi einnig styrkja við núverandi skuldbindingar annara samninga líkt og samnings um líffræðilega fjölbreytni og samnings um loftslagsbreytingar.
Á ráðstefnu sameinuðu þjóðanna um hafið (UNOC 3) árið 2025 lagði Evrópusambandið áherslu á þá skuldbindingu sína sem fram kemur í samþykkt evrópu um hafið (European Ocean Pact), að öll áform um djúpsjávarnámuvinnslu verði stöðvuð þar til hægt er að fullyrða að hún sé ekki ógn við vistkerfi hafsins. Í kjölfar skýrrar stefnu Evrópusambandsins á árinu 2025 bættust nokkur evrópsk ríki í hóp þeirra 40 sem styðja við bann eða varúðarstöðvun. Það voru Lúxemborg, Slóvenía, Kýpur, Lettland, Króatía og Rúmenía. Við hvetjum Íslensk stjórnvöld til að taka sterka afstöðu með þessari evrópsku, og hnattrænu hreyfingu, til stuðnings við verndun á sameiginlegum hafsvæðum og arfi mannkyns sem felast í ósnortnu djúpsævi.
Við skorum á Íslensk stjórnvöld til þess að bætast í hóp ríkja sem fara fram á bann eða varúðarstöðvun á djúpsjávarnámuvinnslu á árinu 2026
Á tímum hnattrænna ógna vegna loftslagsbreytinga, mengunnar og hnignunnar líffræðilegrar fjölbreytni er mikilvægt að taka til greina litla vísindlega þekkingu á djúpsævi og þar með mikilvægi þess að fara fram á varúðarstöðvun á framkvæmdaáformum sem myndu leiða af sér óafturkræfan skaða. Það yrði komandi kynslóðum til heilla.
Við myndum gjarnan vilja eiga fund með Íslenskum stjórnvöldum og ræða aðgerðir Íslenskra stjórnvalda við fyrsta tækifæri Með fyrirfram þökk,
Sofia Tsenikli, stjórnandi Deep Sea Mining Moratorium herferðarinnar hjá Deep Sea Conservation Coalition, Þorgerður M Þorbjarnardóttir, formaður Landverndar, Árni Finnsson formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir, formaður Sustainable Ocean Alliance á Íslandi, Laura Sólveig Lefort Scheefer, forseti Ungra umhverfissinna
Deep Sea Conservation Coalition, Landvernd, Náttúruverndarsamtök Íslands, Ungir umhverfissinnar, Pew, Seas at Risk, WeMove Europe, Sciaena, Deutsche Stiftung Meeresschutz (DSM), OceanCare, the Lookdown collective
