Hraun er jarðfræðilega sérstætt, ósnortið og víðlent hálendissvæði frá Eyjabökkum við Snæfell, nær að Lónsöræfum og niður í drög Suðurfjarða.
Hraun

Hraun nær yfir víðlent hálendissvæði frá Eyjabökkum við Snæfell austur yfir vatnaskil, um innanverðan Geitdal og Háups að fjallveginum yfir Öxi og niður í drög suðurfjarða. Svæðið er afar víðlent, jarðfræðilega sérstætt og ósnortið. Það rís hæst í Þrándarjökli (1248 m) og Hofsjökli eystra (1180 m) og tengist Lónsöræfum á vatnaskilum. „Yfir Hraun“, fyrrum nefnd Sviðinhornahraun, lá alfaraleið úr Fljótsdal til Berufjarðar og Hamarsfjarðar, nú heillandi gönguleið. Vestan vatnaskila á Hraunum er afréttin Villingadalur fram með óskertri og fossum prýddri Sultarranaá og Fellsá og í hana fellur Strútsá með tvíþrepa Strútsfossi sem gefur Hengifossi ekki eftir um glæsileik. Óraskaðar eru umræddar afréttir á Hraunum kjörinn efniviður í sérstakt náttúruverndarsvæði, en gætu í framtíðinni tengst miðhálendisþjóðgarði. Eftir að Orkustofnun gaf út rannsóknarleyfi á svæðinu myndaðist verulegur þrýstingur og ásókn fyrirtækja í orkuframleiðslu sem vildu ásælast það sem í raun er síðasta ósnortna víðernið á hálendi Austurlands. Umrætt svæði er í raun allt það svæði og vatnasvið austan Snæfells sem ekki hefur nú þegar verið lagt undir virkjanir, t.d. Ufsar- og Kelduárlón og aðliggjandi Hraunaveitu. Tvær leiðir eru til umræðu; annarsvegar ein stór virkjun, Hraunavirkjun (126 MW) og hinsvegar nokkrar „smávirkjanir“ (undir 10 MW) sem þyrftu ekki að fara í umhverfismat vegna smæðar sinnar.

Hraunasvæðið

Sá hluti Hraunasvæðis sem hér er til umfjöllunar hefur aðliggjandi landamörk þriggja sveitarfélaga sem mætast á vatnaskilum Hrauna, þ.e. Djúpavogshrepps, Fljótsdalshéraðs og Fljótsdalshrepps. Um er ræða síðasta lítt raskaða ósnortna víðerni á hálendi Austurlands.

Jarðfræði svæðisins er lítt rannsökuð og þarfnast svæðið heildstæðrar úttektar er varðar jarðfræði, gróðurfar og líffræðilega fjölbreytni.

Innan svæðisins eru tveir jöklar, Þrándarjökull og Hofsjökull, og vatnasvið þess er mjög fjölbreytt.

Á Hraunum eru þekktar þjóðleiðir sem farnar voru á árum áður og má sjá bæði minjar og örnefni sem styðja við merkilega sögu svæðisins, einmitt þar sem áformaðar virkjanaframkvæmdir eru.

Umhverfi

Umhverfi Hraunasvæðisins er einstakt og þeir sem hafa heimsótt svæðið aftur og aftur segja að upplifun sé mjög sterk og tengsl við náttúru hvergi meiri. Þögnin á Hraunum sé svo mikil á góðviðrisdögum að þar upplifi fólk sig sem eitt í heiminum umfram aðra staði sem það hefur heimsótt og það geri hið fallega víðerni og umhverfið algjörlega einstakt.

Virkjanahugmyndir

Í ljósi útgefinna rannsóknarleyfa af hálfu Orkustofnunar og þegar áformaðra skipulagsbreytinga einstakra sveitarfélaga liggur fyrir verulegur þrýstingur og ásókn fyrirtækja í orkuframleiðslu að ásælast í raun síðasta ósnortna víðerni á hálendi Austurlands sem kalla má einu nafni Hraunasvæðið. Segja má að um sé að ræða í heild sinni það svæði og vatnasvið sem ekki hefur þegar verið lagt undir virkjanir, sbr. Hálslón og aðliggjandi Hraunaveitu. Þar eru tvær leiðir sem koma til greina. Annars vegar ein mjög stór virkjun – Hraunavirkjun (126 MW) – og hins vegar nokkrar „smávirkjanir“ sem allar eru undir 10 MW og þurfa því ekki að fara í umhverfismat.

 

Ef framkvæmdir við Hraunavirkjun ofan í Berufjörð sem er í biðflokki í rammáætlun yrðu að veruleika væri nánast allt vatnasvið á svokölluðum Hraunum sem eftir er tekið undir í þeim framkvæmdum.

Hraunaveita hin stóra ofan í Berufjörð og/eða Fljótsdal myndi líkast til hafa meiri náttúruspjöll í för með sér en áður hefur sést við virkjanaframkvæmdir á Íslandi.

Ef framkvæmdin yrði að veruleika hefði það óafturkræf náttúruspjöll í för með sér og gríðarlega neikvæð áhrif á öll þau vantsföll sem nú renna af Hraunum niður í fjölmarga fallega dali í aðliggjandi sveitarfélögum, þ.e. Djúpavogshrepp, Fljótsdalshérað og Fljótsdalshrepp.

Í þeirri stærstu mynd sem getið er um í biðflokki rammáætlunar fæli Hraunaveita ofan í Berufjörð í sér 126 MW virkjun. Um yrði þá að ræða langstærstu einstöku virkjunarhugmynd á Austurlandi frá því Kárahnjúkavirkjun var gangsett.

Í dag er staðan á hinn veginn sú að í stað þess að einblína á Hraunaveitu með 126 MW afli hafa umsóknaraðilar um rannsóknarleyfi til Orkustofnunar bútað leyfi niður og hyggjast nú í stað hinnar stóru Hraunaveitu reisa margar virkjanir undir formerkjum „smávirkjana“, sem allar væru undir 9,9 MW. Þessar „smávirkjanir“ eru m.a. fyrirhuguð Geitdalsvirkjun sem á upptök sín í Leirudalsá sem rennur niður í Geitdalsá og ofan í norðurdal í Skriðdal.

Utar á Héraði sameinast svo Geitdalsá og Grímsá en Grímsárvirkjun er einnig á Héraði 2,8 MW að stærð og á undir vatn úr miðlunarlóni sem er Ódáðavatn á Hraunum. Geitdalsvirkjun af Hraunum er áætluð 9,9 MW með a.m.k. tveimur stíflustæðum og mun hið stærra vera allt að 1 km að lengd og að jafnaði 18 m hátt. Allir staðhættir eru til að stækka Geitdalsvirkjun verulega síðar meir og yrði það gert með því að sækja meira land og vatn inn á Hraunasvæðið.

Sveitarfélagið Fljótsdalshérað hefur fallist á gerð skipulagslýsingar í samráði við fyrirtækið Arctic Hydro þar sem áformum Geitdalsvirkjunar er lýst.

Að þessum áformum af virkjunarhugmyndum af Hraunasvæði viðbættum þá hefur Orkustofnun gefið út rannsóknarleyfi fyrir svokallaðri Hamarsárvirkjun sem rennur í Hamarsfjörð í Djúpavogshreppi. Þar er afkastageta reyndar áætluð mjög mikil eða 30-75 MW og er illskiljanlegt hvernig fengist hefur rannsóknarleyfi á þessa stöku virkjunarhugmynd sem er hvergi getið um í rammaáætlun og er að auki langt yfir viðmiðum er varðar umhverfismat.

Ljóst er að ásókn í þessar virkjunarhugmyndir og fleiri af Hraunasvæðinu eru aðeins fyrsta skrefið af fleirum undir formerkjum „smávirkjana“ í mun stærri áformum um sókn inn á vatnasvið Hraunasvæðisins.

 

Hefur þú ábendingu um svæðið?
Sendu okkur línu á natturukortid (hjá) landvernd.is

Scroll to Top