Tófan er lukkudýr Skóla á grænni grein og grænfánans. Landvernd.

Lífbreytileiki og vistheimt

Afmælispakki grænfánans í maí

Grænfáninn er 20 ára á Íslandi. Tófan, lukkudýr Skóla á grænni grein heldur á stórri afmælisköku með 20 kertum.
Eyrarrós. Eyrarrósabreiða við Skrokköldu á Sprengisandi. Lífbreytileiki er þema maí mánaðar á afmælisári grænfánans.

Skólar á grænni grein og grænfáninn á Íslandi fagnar 20 ára afmæli á árinu og þér er boðið í afmælið!
Í hverjum mánuði opnum við lítinn afmælispakka sem samanstendur af fræðsluefni og verkefnum tileinkað ákveðnu viðfangsefni.

Þekkir þú hugtökin lífbreytileiki og vistheimt?

Vistkerfi geta verið margskonar að stærð og lögun sem fer eftir samspili lífvera og umhverfis þeirra. Vistkerfi geta t.d. verið birkiskógur, votlendi, mói, tjörn eða fjara. Vistkerfi eru fjölbreytt, t.d. hefur lífríki á jarðhitasvæðum aðlagast hita og lífríki á jöklum og heimskautum hefur aðlagast ís og kulda.

Líffræðileg fjölbreytni eða einfaldlega lífbreytileiki, nær yfir allar tegundir dýra, plantna, sveppa og annarra lífvera sem til eru. Það er hægt að horfa á lífbreytileika á þrjá mismunandi vegu: lífbreytileika innan tegunda, milli tegunda og milli og innan vistkerfa.

Í fyrsta lagi eru einstaklingar af sömu tegund eru ólíkir. Horfðu yfir bekkinn þinn og skoðaðu bekkjarfélaga þína. Þó að þið séuð öll af sömu tegund (Homo sapiens) eruð þið flest mjög ólík. Það að þið séuð ekki öll alveg eins er hluti af lífbreytileikanum á Jörðinni. Í öðru lagi nær lífbreytileiki yfir allar þær fjölmörgu tegundir lífvera sem búa á Jörðinni. Í þriðja lagi eru allar lífverur hluti af sínu vistkerfi og lífbreytileiki nær einnig yfir breytileika milli vistkerfa. Lífbreytileiki er mikilvægur til að náttúran geti brugðist við breytingum, eins og þurrkum og sjúkdómum.

Eins og þið sjáið þá er lífbreytileiki svo miklu meira en bara fjöldi tegunda. Í hitabeltinu finnast mjög margar tegundir en við heimskautin finnast fáar tegundir í samanburði og það er eðlilegt ástand. Einföld heimskautavistkerfi eins og á Íslandi geta verið í mjög góðu ástandi og ekki æskilegt að þar sé bætt við fleiri tegundum.

Í vistkerfum er viðkvæmt jafnvægi þar sem lífverur hafa þróast saman, sumar í mikilli samkeppni við aðrar tegundir og aðrar í lítilli samkeppni. Jafnvel litlar breytingar á þessu jafnvægi geta haft slæm áhrif á lífríkið. Dæmi um þetta er þegar maðurinn flytur tegundir á milli svæða. Sumar þessara tegunda á flakki, sem kallast ágengar framandi lífverur, geta valdið miklum skaða og dæmi um slíkar tegundir á Íslandi eru Alaskalúpína, minkur og spánarsnigill.

Vistkerfi í góðu ástandi veita okkur ákveðin gæði sem kalla má þjónustu. Þessi þjónusta vistkerfa nær til dæmis yfir fæðu, hreint loft, vatn, orkugjafa, efni í fötin okkar og húsaskjól. Öll þessi þjónusta vistkerfa skiptir miklu máli fyrir okkur.

Eyðing gróðurs og jarðvegs er stór þáttur í aukningu gróðurhúsalofttegunda í andrúmslofti, sem veldur loftslagshamförum.

En hvað er hægt að gera til að vernda lífbreytileika og sporna gegn loftslagshamförum?

Endurheimt vistkerfa, einnig kallað vistheimt er góð leið til að endurheimta búsvæði og lífbreytileika og tækla loftslagsmálin með því að binda kolefni í gróðri og jarðvegi. En hvað er vistheimt?

Vistheimt er aðferð sem hjálpar hnignuðu eða skemmdu vistkerfi að ná bata og að koma náttúrulegum ferlum, eins og hringrásum vatns og næringarefna, aftur af stað. Þegar þessar hringrásir eru komnar í gang heldur vistkerfið sjálft áfram gróa. Dæmi um vistheimt eru endurheimt birkiskóga, endurheimt votlendis, endurheimt dýrastofna og endurheimt vistkerfa í fjöru og sjó.

Verkfærataska vistheimtar inniheldur fjölbreyttar aðgerðir því aðstæður eru mismunandi á hverjum stað. Aðalatriðið er að láta náttúruna sem mest um að lækna sig sjálfa. Stundum er nóg að friða svæðið gegn álagi, sem getur t.d verið ofbeit eða ofveiðar. Þannig fær vistkerfið tækifæri til að jafna sig. Ef friðun er ekki nóg þarf að finna hvað er að og stundum þarf að beita fleiri en einni aðferð. Dæmi um aðgerðir eru að eyða ágengum framandi tegundum, bera áburð á illa farið land t.d. húsdýraskít, moltu eða tilbúinn áburð, gróðursetja birki til að endurheimta birkiskóg eða grafa ofan í skurði til að endurheimta votlendi.

Á sama hátt og beinin okkar eru lengi að gróa eftir brot, getur það tekið mjög langan tíma fyrir skemmd eða röskuð vistkerfi að ná bata. Tími og þolinmæði skiptir því miklu máli. Þegar vistkerfi hefur náð bata getur það farið að veita aftur þjónustu vistkerfa.

Einstaklingar, fyrirtæki og stjórnvöld þurfa að vinna saman

Við getum öll haft áhrif

Verkefni

hendur með mold og ánamaðka

Hvað felur sig i jörðinni?

Verkefni þar sem nemendur læra um dýr sem eru falin í náttúrulegu umhverfi í nágrenni skólans eða á skólalóðinni. Verkefni fyrir 5-12 ára

Opna verkefni
plöntur að vaxa í mold

Hvað þurfa plöntur?

Verkefni þar sem nemendur þjálfast í því að átta sig á fjölbreytileika plantna og nauðsynlegum skilyrðum svo þær geti vaxið og dafnað. Verkefni fyrir 5-12 ára

Opna verkefni
ljóstillífun

Ljóstillífunarleikur

Að nemendur læri um ljóstillífun, þeir þjálfast að vinna í hóp og læra flókið hugtak í gegnum leik. Verkefni fyrir 7-12 ára

Opna verkefni
Birki Áskell

Náttúra til framtíðar

Náttúra til framtíðar fjallar um ýmisleg umhverfisvandamál og hvað hægt er að gera til að finna lausnir á þeim. Vistheimt, er ein slík lausn.

Opna verkefni
Skólalóð

Lífbreytileiki í grennd við skólann

Nemendur rannsaka lífbreytileika á litlu afmörkuðu svæði í nágrenni við eða á skólalóðinni. Einnig er fylgst með breytingum sem verða á svæðinu yfir skólaárið. Verkefni fyrir 5-12 ára

Opna verkefni
framræst votlendi - Hlynur

Þjónusta vistkerfa – getum við lifað án náttúrunnar?

Í þessu verkefni læra nemendur um þjónustu vistkerfa og mikilvægi hennar fyrir okkur mannfólkið (og aðrar lífverur). Hægt er að hjálpa vistkerfi í slæmu ástandi að auka þjónustu þess með því að stunda vistheimt og endurheimta lífbreytileikann. Verkefni fyrir 10-13 ára.

Opna verkefni
Holtasóley

Plöntuskoðun

Í þessu verkefni fara nemendur í plöntuskoðun og læra að þekkja innlendar íslenskar plöntur í nágrenni skólans. Að auki læra nemendur að skilja mikilvægi plantna í íslenskri náttúru og að þekkja búsvæði þeirra og mikilvægi þess að vernda lífbreytileika þessara visterfa. Verkefni fyrir 10-20 ára.

Opna verkefni
Skógarþröstur

Fuglaskoðun

Í þessu verkefni fara nemendur í fuglaskoðun og læra að þekkja fugla og fuglahljóð í nágrenni skólans. Að auki læra nemendur að skilja mikilvægi fugla í íslenskri náttúru og að þekkja búsvæði þeirra og mikilvægi þess að vernda lífbreytileika þessara visterfa. Verkefni fyrir 10-20 ára.

Opna verkefni
Grunnvatnsmarflo Islandsmarflo landvernd.is

Grunnvatnsmarflær – frumbyggjar Íslands

Á Íslandi eru til merkilegar tegundir lífvera sem finnast hvergi annars staðar í heiminum. Lífríki Íslands er einstakt og mikilvægt er að vernda fjölbreytni þess.

Opna verkefni
Rostungar liggjandi á strönd við hafið. landvernd.is

Rostungar og víkingar

Verkefni um rostunga og vistheimt fyrir unglingastig og framhaldsskóla. Verkefnið er hluti af námsefninu Náttúra til framtíðar og tilheyrir Vistheimt með skólum

Opna verkefni
Birki við Þjófafoss hjá Búrfelli, Rannveig Magnúsdóttir, landvernd.is

Tilraunir með spírun birkifræja

Hvaða fræ verða að trjám? Hvað er birkihnúðmý? Hér eru tilraunir úr smiðju Vistheimtar með skólum um spírun birkifræja.

Opna verkefni
Birkisöfnun á Þingvöllum. Fræsöfnun og sáning er skemmtilegt verkefni. landvernd.is

Fræsöfnun og sáning birkifræja

Verkefni úr smiðju Vistheimtar með skólum um söfnun og sáningu birkifræja. Vistheimt með skólum beinir sjónum nemenda að endurheimt náttúrulegra gæða og mikilvægi hennar fyrir gróður og jarðveg, líffræðilega fjölbreytni og baráttuna við loftslagshamfarir.

Opna verkefni

Deildu með okkur hugmyndum og myndum

Sendu okkur myndir af verkefnavinnunni og við komum þeim á framfæri!

Ítarefni

#grænfáninn20ára

Notaðu myllumerkið #grænfáninn20ára og merktu Landvernd og Grænfánann á samfélagsmiðlum. 

Scroll to Top